Bulgaristan Euro Bölgesi’nde: Para Politikasına Disiplin Toplumsal İrade ile Buluşuyor

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

2026 yılının 1 Ocak tarihinde Bulgaristan, Balkan tarihine yeni bir sayfa ekledi ve Euro bölgesinin 21. üyesi oldu. 1881’den beri dolaşımda olan Bulgar levi, euro karşılığı 1,95583 levi/euro kuruyla yerini euroya bıraktı – bu oran neredeyse üç on yılı aşkın süredir stabil kalmıştı.

Ancak Bulgaristan’ın ortak para birimine katılması, kaçınılmaz olarak 2001-2002 Yunan deneyimini hatırlatıyor ve iki Balkan ülkesinin aynı tarihi adımı tamamen farklı yaklaşımlarla nasıl karşıladığını karşılaştırmak için mükemmel bir alan oluşturuyor.

Yunanistan’ın Aceleleri (2001)

Yunanistan, Ocak 2001’de 340,75 drahmadan euroya geçerken, atmosfer neşeliydi. Ülke, en kısa sürede Maastricht uyum kriterlerini kağıt üzerinde karşıladığını gösterdiği ilk genişlemede yer almayı başardı.

Gerçek ise çok daha karmaşıktı. Yunan hükümeti, sert Avrupa “çekirdek” yapısından uzak kalmama politik iradesiyle, hızlı katılımı tercih etti. Drahma, yüksek enflasyon ve bütçe açıkları nedeniyle 1980’ler ve 1990’lar boyunca defalarca değer kaybetmişti. Euroya hazırlık nispeten kısa sürdü ve daha sonra ortaya çıkan belgeler, bazı mali verilerin formalite şartlarını yerine getirmek için “değiştirilmiş” olduğunu gösterdi.

Bulgaristan’ın Sabrı (2025)

Bulgaristan tamamen farklı bir yol seçti. 1997’de, %100 döviz rezervleriyle desteklenen ve Almanya markasıyla (daha sonra euroyla) sabitlenmiş, katı bir döviz kuru sistemi kurdu. Bu sistem, 1990’ların sonunda ve 2000’lerin başında aşırı enflasyon ve bütçe açıklarını after etmek adına uygulanmışti.

28 yıl boyunca Bulgaristan, fiilen para bağımsızlığı olmadan yaşadı, ancak bu kendine dayatılan disiplin, ona değerli bir şey kazandırdı: güvenilirlik. Avrupa’ya katılma zamanı geldiğinde, neredeyse hiçbir şey değiştirmedi; sadece euroyla zaten bağlantılı olan bir banknotu, euroyla değiştirdi.

İşte “Başarının” Bedeli

Yunan deneyimi, ülkenin euroya geçiş sırasında yüksek yaşam seviyesinin büyük ölçüde sahte olduğunu ortaya koydu. Euro nun ucuz parası, aşırı borçlanmaya ve bu da tüketimi teşvik etti, ancak üretici yatırımları pek etkilemedi. Kamu sektörü şişti, maaşlar artarken verimlilik artmadı ve ekonomi rekabet gücünü kaybetti.

2010 krizinin patlamasıyla, kule kartları yıkıldı. Yunanistan, acelecilik için ağır bir bedel ödedi: yardım programları, kemer sıkma tedbirleri, %25’lik GSYİH kaybı, %27’den fazla işsizlik ve on yıl süren durgunluk.

Öte yandan Bulgaristan, disiplinin bedelini peşinen ödedi. AB’nin en fakir ülkesi olmaya devam ederek, maaşlar Yunanistan’ın dörtte biri seviyesinde kaldı. Yüz binlerce genç Bulgar, daha varlıklı ülkelere göç etti. Demografik kriz yoğun; nüfus 1989’da 9 milyon iken, bugün yaklaşık 6,5 milyon civarında.

Jeopolitik Boyut

Bulgaristan’ın Euro bölgesine katılması, güçlü bir jeopolitik boyut da taşıyor. Rus etkisinin önemli olduğu bir bölgede, Avrupa ekonomik sistemine tam entegrasyon güçlü bir mesaj gönderiyor. Tarihsel olarak Moskova’ya yakın olmasına rağmen, Bulgaristan kesin olarak batıya yöneldi.

2001 yılında Yunanistan için de bu, jeopolitik bir bildiriye benziyordu: ülke, on yıllarca bölgesel rollerin ötesinde, Avrupa merkezine yerleştirilmişti. Türkiye’nin hâlâ bölgeden çıkmaması, Yunan tarafını memnun etti.

Bulgaristan Yunan Deneyiminden Öğrenebilir mi?

Bulgaristan Euro bölgesine giriş yaparken, Yunan deneyimi çok değerli dersler sunuyor:

1. Sıkı Tutulmayın

Sadece katılım değil, başlangıçtır. Yunanistan, euroya geçişle birlikte, reformlardan vazgeçti ve rahatladı. Bulgaristan da, ekonomisini modernize etmeye, iş ortamını geliştirmeye ve yolsuzluğu azaltmaya devam etmelidir.

2. Aşırı Borçlanmadan Kaçının

Euro nun ucuz parası cazip olabilir. Yunanistan, bunu tüketimi ve kamu borcunu artırmak için kullandı. Bulgaristan, mali disiplinini koruyarak, üretici sektörlere yatırım yapmalıdır.

3. Rekabet Gücünü Artırın

Düşük iş gücü maliyeti avantaj sağlasa da, yeterli değil. Eğitim, yenilik ve teknoloji yatırımlarıyla ülkenin düşük ücretli modele hapsolması engellenebilir.

4. Demografik Krize Çözüm Getirin

Gençlerin kitlesel göçü, en büyük uzun vadeli sorun. Ya yaşam kalitesini artırmak ya da Bulgaristan sadece ucuz bir genişleme, bir Avrupa ekonomisi parçası olmaya devam edecektir.

İki Modelin Ironisi

İki ülkenin karşılaştırmasında derin bir ironi var. Yunanistan, sürdürülemez yüksek yaşam seviyeleri ile Avrupa merkezine katıldı ve krizle sonuçlandı. Bulgaristan ise, sürdürülebilir düşük yaşam seviyeleriyle giriş yaptı, ama bu sürdürülebilirliğin gerçekten refah getirip getirmeyeceği soru işareti.

Yunan deneyimi, para istikrarının yapısal reformların yerini alamayacağını gösterdi. Bulgaristan için ise, maddi disiplinin gerçek kalkınmanın temeli olabileceğini kanıtlaması gerekiyor, sadece düşük seviyeleri değil.

Sonuçta, her iki ülke de, sadece resmi kriterlere uyumlarıyla değil, vatandaşlarına sundukları yaşam kalitesiyle değerlendirilecek. Euro, bir araçtır, sihirli bir çözüm değil. Bulgaristan şu anda bu araca sahip; onu nasıl kullanacağı, girişinin “ciddiyetinin” gerçekten başarılı olup olmayacağını belirleyecek.

Makale Bulgaristan’ın Euro’ya Katılımı: Para Disiplininin Politik İrade ile Buluşması, önce Haber.gr Yunanistan haber sitesinde yayınlandı.